facebook instagram twitter
X

Votre don fait vivre le cinéma !
Uw gift brengt film tot leven!

CATALOGUS

ZOÖLOGIE


prijs 19 €

Lang geleden, toen heren nog hoge hoeden droegen en auto's een rariteit waren, toen de ZOO van Antwerpen nog 'Jardin Zoologique d'Anvers' heette, leefden er al exotische dieren in de stad aan de Schelde. Ze woonden vlakbij het Centraal Station, waar ze dienden als exotisch decor voor de zondagmiddagpromenade van de welgestelde burgerij. In de loop van de voorbije honderd jaar is de hele wereld veranderd. De dieren zelf zijn dezelfde gebleven en in die zin geprivilegieerde getuigen van wat de voorbije eeuw met ons heeft aangericht. In samenwerking met de ZOO van Antwerpen en het stadsproject 'O Dierbaar Antwerpen' stelt het Koninklijk Filmarchief een unieke bloemlezing samen met zelden vertoond filmmateriaal uit lang vervlogen tijden. De eerste beelden dateren van de jaren 1910, we ronden af in 1960. Naast de beelden zijn er ook beschouwingen bij de beelden van de hand van Bart Moeyaert, Peter Holvoet-Hanssen, Jeroen Olyslaegers, Jef Geeraerts, Joke van Leeuwen, Gerda van Cleemput, Tom Naegels, Ramsey Nasr, Els De Schepper, Robbe De Hert, Sigrid Spruyt en Eric De Kuyper. Voor de stille films werd muziek gecomponeerd door Hughes Maréchal.

Twee beelden: een olifant in de Antwerpse zoo in de jaren 1910, een andere op dezelfde plek, maar dan vandaag, bijna honderd jaar later. Wat zijn de verschillen? Heel simpel. Niet de olifant is veranderd, wel al de rest. De grond waarop hij staat, het voedsel dat hij eet, de lucht die hij inademt, de zoo en de stad waar hij woont en zelfs het oerwoud waar hij vandaan komt. Allemaal zijn die veranderingen het werk van mensen.

Als we de twintigste eeuw in één woord moeten samenvatten, dan is het wel de eeuw van de verandering. Veranderingen die bovendien almaar versnellen en die alles te maken hebben met de toenemende impact van de technologie op de wereld.

Een klein onderdeel van die technologieën die de wereld hebben veranderd, is de uitvinding van het bewegende beeld oftewel de kunst van de cinématographie, de cinema. Het mooie aan deze wonderlijke uitvinding is dat ze net op tijd kwam om precies die snel veranderende eeuw vast te leggen en de nagedachtenis aan dat proces van verandering binnen handbereik te houden van nieuwe generaties.

Sinds een aantal jaren heeft diezelfde evoluerende technologiegeschiedenis er ook voor gezorgd dat films na 100 jaar celluloid een nieuw leven kunnen krijgen, dit keer als digitaal bestand dat je bijvoorbeeld op dvd's kunt bewaren en afspelen. Voor heel wat materiaal, dat in de geklimatiseerde magazijnen van filmarchieven wordt bewaard, biedt een medium als de dvd mogelijkheden waar we tot voor kort niet van konden dromen. Materiaal dat voordien alleen voor specialisten en onderzoekers toegankelijk was, wordt dank zij de nieuwe technologie toegankelijk voor een breed publiek.

In samenwerking met de Zoo van Antwerpen selecteerde het Koninklijk Filmarchief een boeiend overzicht uit lang vervlogen tijden, toen de dierentuin van Antwerpen nog
Jardin Zoologique d'Anvers heette, toen heren nog hoge hoeden droegen en er geen of nauwelijks auto's door de straten reden.

In principe kiezen we zoveel mogelijk voor volledige films, omdat alleen dan de geest van de tijd volledig tot zijn recht komt. Daarnaast vinden we het ook belangrijk een zo groot mogelijke verscheidenheid aan materiaal bij mekaar te brengen, zodat het onderwerp vanuit zo veel mogelijk verschillende invalshoeken kan worden belicht. Naast reportages vindt u items uit actualiteitenjournaals, korte films, educatieve film, fictiefilms, promotiefilms, amateurbeelden...

We laten de dvd beginnen bij de oudste beelden die we konden terugvinden. We belanden dan bij de jaren tien en twintig van de voorbije eeuw. In 1943 vierde de Antwerpse zoo zijn honderdste verjaardag, in volle oorlogstijd. We vonden een fragment uit een Duits oorlogsjournaal. We vonden uit diezelfde jaren in het Imperial War Museum ook beelden van de bevrijding, gefilmd door het Britse leger. We zien er Duitse soldaten opgesloten in de leeuwenkooien. Na de tijd van bezetting en bevrijding is het de tijd van de wederopbouw. Zoo en zoobezoekers blaken van vitaliteit en optimisme in de jaren veertig, vijftig en zestig. In die periode werd de camera ook door de Zoo zelf ter hand genomen. Een groep bevlogen amateurs, zoals de filmende apotheker Victor Six, produceerde honderden uren materiaal. We kozen er die beelden uit waarin naast het dier vooral de mens, zijn wereld en zijn cultuur in beeld verschijnt. We zien mensen die dieren verzorgen en een dierentuin beheren, de binnenkant van de zoo dus. Daarnaast tonen we ook de buitenkant: de mensen die naar dieren kijken, en ook veel mensen die het dier en de dierentuin benutten als een sociale plek, als ontmoetingsruimte. Niet alleen individuen, maar ook groepen en organisaties maken van de dierentuin vooral een mensentuin.

Uit de oneindige variëteit aan diersoorten pikken we er twee uit die van bijzondere betekenis zijn voor de zoo: de gorilla en Bekende Vlaming Gust, bekend tot ver buiten de stad, de absolute publiekslieveling. Een intiem en ontroerend portret, op muziek gezet door Hughes Maréchal (de oorspronkelijke beelden hebben geen klankband).

De okapi is van een andere orde. Het dier werd pas 'ontdekt' in 1901 en in 1919 was de Antwerpse Zoo de eerste dierentuin ter wereld die er een levend exemplaar van kon tonen in haar collectie. Internationaal is de okapi een van de grote troeven van de Antwerpse Zoo gebleven. Antwerpen is stamboekhouder en coördineert ook het desbetreffende internationale kweekprogramma. We tonen een fragment uit de bekende documentaire Bwana Kitoko over de eerste Kongoreis van koning Boudewijn ('Een okapi voor koning Boudewijn').

We ronden onze selectie af met twee curiosa die mooi aansluiten bij ons thema, hoewel ze, strikt genomen, onze zeer serieuze optiek voor aap zetten. De eerste film is een pseudo-wetenschappelijke documentaire uit de jaren veertig waarin een hooggeleerde professor zijn inzichten over het dresseren van dieren aan de man tracht te brengen. Het tweede extraatje is een bijzonder oude film van de Franse filmpionier Alfred Machin, die ook veel in België heeft gefilmd en die ons in Madame Babylas aime les animaux op burleske wijze onderhoudt over de gevolgen van excessieve dierenliefde. Opnieuw op de klanken van Hughes Maréchal.

Om het geheel overzichtelijk te houden deelden we het filmaanbod op in een aantal hoofdstukken, en om het geheel ook toegankelijk te maken voor niet-Nederlandstaligen werden alle films ondertiteld naar het Frans en het Engels.

Dat geldt ook ten dele voor de teksten die volgen in het boekgedeelte van deze uitgave. Om naast het beeld ook de nodige ruimte te bieden aan het woord, vroegen we elf schrijvers om de confrontatie aan te gaan met de films. In eerste instantie spraken we auteurs aan met een band met de stad, en beter nog, een band met de Zoo. Bart Moeyaert, Peter Holvoet-Hanssen, Jeroen Olyslaegers, Jef Geeraerts, Joke van Leeuwen, Gerda van Cleemput, Tom Naegels, Ramsey Nasr, Els De Schepper, cineast Robbe De Hert, journaliste Sigrid Spruyt en schrijver-cineast-filmhistoricus Eric De Kuyper gingen in op onze uitnodiging en kregen elk een film toegewezen. Daarnaast levert Roland Van Bocxstaele, zoölogisch directeur van de Antwerpse dierentuin, bij elke film commentaar vanuit zijn vakgebied. Harry Schram, directeur van EAZA (de European Assocation of Zoos & Aquaria) vroegen we een tekst om de Antwerpse zoo en ook deze collectie filmmateriaal in een bredere zoölogische context te plaatsen. Een tweede algemene bijdrage, geschreven door de Antwerpse journalist Frank Heirman, schetst de grote lijnen van de geschiedenis van de Koninklijke Maatschappij voor Dierkunde, lang geleden nog de 'Société Royale de Zoologie', in het kort de Zoologie, zoals de dierentuin voor het Antwerpse publiek nog altijd bekend is.

Erik Martens

In den dierentuin van Antwerpen [ca. 1910]
Stadsgezichten uit Schilderachtig Antwerpen gevolgd door In de dierentuin van Antwerpen. Achtereenvolgens krijgen we een panoramisch zicht op de havenstad vanuit de kathedraal, beelden van de Pelikaanstraat, de De Keyserlei en de Meir gefilmd van op een rijdende tram. In den dierentuin van Antwerpen toont het leven in de dierentuin, 'een der merkwaardigste van Europa', tussen de jaren 1907 en 1914. De laatste beelden zijn ingekleurd met de hand. De film wordt aan de piano begeleid door Hughes Maréchal.

'Gay twenties' [vóór 1930]
Compilatie van beeldfragmenten van het einde van de jaren twintig die de stad en de dierentuin in beeld brengen. De dierentuin komt hier vooral naar voren als ontmoetingsplaats. De beelden worden aan de piano begeleid door Hughes Maréchal.

1943: honderd jaar ZOO [1943-1944]
Actualiteitsbeelden uit de oorlogsjaren: Duitse soldaten en jongens en meisjes van de Hitler-Jugend marcheren in een optocht georganiseerd door de 'DeVlag' naar aanleiding van een herdenking van de Gulden Sporenslag. Via de Suikerrui, de Groenplaats, de Meir, de De Keyserlei en ten slotte het Astridplein gaat de optocht naar de conferentiezaal van de dierentuin. Ondanks de moeilijkheden veroorzaakt door de oorlog viert de ZOO van Antwerpen in 1943 zijn honderdjarig bestaan.

Bevrijding [1944]
Beelden van het Britse leger gemaakt bij de bevrijding van Antwerpen in 1944. We zien Duitse soldaten opgesloten in dierenkooien. Vervolgens worden lange rijen Duitse krijgsgevangenen op het Astridplein afgevoerd naar een volgende bestemming.

ZOOjournaal [1940 - 1960]
Compilatie van reportages, archiefbeelden en fragmenten uit bioscoopjournaals van de jaren veertig tot de jaren zestig. In 1948 vindt de plechtige inhuldiging plaats van een nieuw vogelpaleis en verwelkomt de ZOO nieuwe kostgangers uit Belgisch Congo, waaronder enkele exemplaren van de zeldzame okapi. In de jaren vijftig opent de ZOO zijn eigen vogelreservaat en komen in de luchthaven van Deurne dieren aan uit Soedan. In de jaren zestig zijn er grote verbouwingswerken om de dierenverblijven aan te passen aan de vereisten van de nieuwe tijden.

Zomer 1947 [1947]
Amateurfilm gemaakt in de zomer van 1947, waarin vooral de bezoeker in beeld verschijnt.

ZOO van mensen [1940-1960]
Bloemlezing van beeldmateriaal waarin de sociale, culturele en educatieve werking van de ZOO centraal staat: zooklassen voor kinderen, dans- en volksfeesten, een paasfeest voor de allerjongsten. Daarnaast nam de ZOO ook deel aan activiteiten die zich buiten de muren afspeelden, zoals de Antwerpse 'Ommeganck' van 1948.

Kijkjes achter de schermen [1949]
Educatieve film uit 1949 over de verzorging van de dieren 'achter de schermen'. Niet alleen de zieke, maar ook de gezonde dieren vragen de nodige aandacht.

Pension de famille [1955]
De vele dieren die in de Antwerpse dierentuin verblijven, kunnen rekenen op een legertje aan koks en keukenpersoneel die hen van aangepaste maaltijden voorziet. Om de levensomstandigheden van de dieren te verbeteren, worden wetenschappelijke tests uitgevoerd. Overleden dieren worden ontleed om de doodsoorzaak te achterhalen. Alles wordt zorgvuldig geregistreerd op fiches door de wetenschappelijke staf.

Naar het Oceanografisch Instituut van Monaco [1950]
Deze film, gemaakt in opdracht van de ZOO, is een beeldverslag van een retour Antwerpen - Monaco met als eindbestemming het Oceanografisch Instituut van Monaco, waar allerlei vissen en zeeschildpadden worden opgehaald. Tijdens de heenreis wordt de vrachtwagen van de Antwerpse ZOO vergezeld door de jeep van de gebroeders Vandevelde uit Kessel-Lo, die onderweg zijn naar Algerije voor hun jaarlijkse reptielenjacht. Eenmaal in Monaco aangekomen, gaat de filmploeg mee op de boot van het Instituut die elke dag uitvaart op zoek naar exotische vissoorten in de Middellandse Zee.

Gust [1953]
Film zonder geluid over Gust de gorilla - een van de bekendste dieren uit de ZOO - en zijn verzorger Samson. We volgen een dag uit het leven van de jonge Gust die nog niet zo lang geleden in de ZOO is toegekomen. De speelse gorilla wordt gewassen en verzorgd, medisch onderzocht en krijgt tijdens het speeluurtje het gezelschap van twee leeuwenwelpen en een teddybeer. Daarna volgt de wandeling in de tuin tussen de nieuwsgierige bezoekers. De film wordt begeleid aan de piano door Hughes Maréchal.

Een okapi voor koning Boudewijn [1955]
Een fragment uit Bwana Kitoko, de bekende documentaire van André Cauvin over de eerste reis van koning Boudewijn door Belgisch Congo en Ruanda-Urundi in 1955. In opdracht van de jachtofficier van het Gouvernement Generaal in Epulu vangt een pygmeeënstam een okapi in het oerwoud. Dit levende exemplaar wordt als reisherinnering geschonken aan Koning Boudewijn.

Singe Ali [vóór 1947]
'Wetenschappelijke' film waarin een zekere professor Vermeylen uitlegt hoe men het natuurlijke instinct van dieren kan ombuigen door middel van dressuur.

Madame Babylas aime les animaux [1911]
Vroege stille film van de Franse pionier Alfred Machin, die ook in België actief is geweest en hier onder meer een aantal burlesken heeft gefilmd. Madame Babylas houdt ontzettend veel van dieren en kan het niet laten om steeds nieuwe exemplaren in huis te nemen. Haar man kijkt wanhopig toe hoe het huis stilaan in een echte dierentuin verandert. Hij zint op wraak... Pianobegeleiding van Hughes Maréchal.

Duur 140'
Taal Nederlands, Frans
Ondertiteling en navigatie Nederlands, Frans, Engels
Regio code PAL (region free)

dvd cover
Zoölogie19 €
dvd image
dvd image
dvd image
dvd image
dvd image
dvd image
dvd image
dvd image
dvd image
dvd image
dvd image
dvd image
dvd image
dvd image
dvd image
dvd image
dvd image
dvd image