facebook instagram twitter
X

Votre don fait vivre le cinéma !
Uw gift brengt film tot leven!

CATALOGUS

DE MAN DIE ZIJN HAAR KORT LIET KNIPPEN

André Delvaux 1965
prijs 15 €

One of the major neglected European films of the sixties
Kevin Thomas (Los Angeles Times 07.02.1973)

Debuutfilm van André Delvaux en meteen een van de klassiekers van de Vlaamse magisch-realistische film. Het scenario is gebaseerd op de roman van de auteur Johan Daisne. Hoofdpersonage is de advocaat Govert Miereveld die les geeft aan een meisjesschool in een provinciestad. Hij koestert een geheime platonische liefde voor zijn leerling Fran, die hem in een neerwaartse spiraal van mentale ontreddering stort.

André Delvaux Collectie - 7 dvd's
De André Delvaux Collectie bevat 6 langspeelfilms + een 7e dvd met zelden vertoonde kortfilms, interviews en documentaires over het leven en werk van de cineast. Meer info

Regie André Delvaux | scenario: Anna De Pagter & André Delvaux naar de gelijknamige roman van Johan Daisne | dialogen: André Delvaux & Johan Daisne | originele muziek van Frédéric Devreese | fotografie: Ghislain Cloquet | geluid: Antoine Bonfanti | montage: Suzanne Baron | art design (decors): Jean-Claude Maes | productie: Paul Louyet (Ministerie van Nationale Opvoeding en Cultuur) & Jos Op De Beeck (BRT) | productieleiding: Denise Delvaux | regie-assistenten: François Beukelaers & Pierre Grunstein.

Cast Senne Rouffaer ... Govert Miereveld | Beata Tyszkiewicz ... Fran | Hector Camerlynck ... prof. Mato | Hilde Uitterlinden ... Beps | Annemarie Van Dijk ... Corra | Hilda Van Roose ... Juffrouw Freken | François Beukelaers ... patiënt | Arlette Emmery ... leerling | Paul S'Jongers ... assistent van prof. Mato | Luc Philips ... wethouder | François Bernard ... rechter Brantink | Vic Moeremans ... directeur | Maurits Goossens ... schoolhoofd | stem van Fran ... Dora Van der Groen | zangstem van Fran ... Yvonne Lex.

De man die zijn haar kort liet knippen archieven

In 1965 verfilmen twee leraars, die elk opgroeiden in een gezin van leraars, een roman over een leraar. De eerste leraar heet Johan Daisne, in het echte leven Herman Thiery, en hij is de schrijver van het boek. Hij schreef De man die zijn haar kort liet knippen twintig jaar eerder, in 1946. Een heel aantal elementen uit dat boek zijn autobiografisch: zo heeft Daisne nooit verborgen dat het meisje waarop de leraar Govert Miereveld verliefd wordt, gebaseerd is op een leerlinge waar hij zelf ooit les aan gaf. Daisne ging zelf ook graag naar de kapper, woonde ooit zelf een lijkschouwing bij (samen met professor Thomas, die in het boek professor Mato wordt) en was zelf ook even uit de haak bij de aanblik van het verdwenen etiketje van Simonne Vuylsteke, die Eufrazia Veenman wordt in het boek. Naast zijn passie voor literatuur, is Johan Daisne van jongsaf gefascineerd door film. Hij schrijft erover op een heel eigen manier en plaatst zijn besprekingen onder het uithangbord van wat hij 'filmatiek' noemt, een eigenzinnig genre waarin hij de films die hij bespreekt, graag relateert aan zijn persoonlijke ervaringswereld. Ook wanneer Daisne vanaf 1946 stadsbibliothecaris wordt in Gent, blijft de interesse voor film levendig en begint hij onder meer te werken aan een ambitieus driedelig filmografisch lexicon, waarin hij duizenden films bij mekaar brengt die literatuur als bron hebben.

De tweede leraar is André Delvaux. Hij is de cineast van De man die zijn haar kort liet knippen. Twee jaar na het verschijnen van het boek woont Delvaux een lezing bij van Johan Daisne, georganiseerd door studenten van de ULB, waar hij Germaanse Filologie en ook Rechten studeerde. Hij is diep onder de indruk van de auteur en van het boek. Na zijn universitaire studies belandt André Delvaux in het middelbaar onderwijs. Hij geeft les aan het Athénée Fernand Blum in Schaarbeek. Film neemt een groot deel van zijn leven en zijn lessen in beslag. Delvaux organiseert naast zijn lessen ook filmseminaries aan de ULB, geeft navorming aan leraars om hen vertrouwd te maken met het medium film en op een bepaald moment speelt Jacques Ledoux, conservator van het Filmarchief, hem het idee in handen om samen met de leerlingen films te maken. Een soortgelijk project liep op dat moment ook in Engeland en komt voor de cineast in wording als een gedroomde gelegenheid om binnen zijn onderwijsopdracht met film te experimenteren.

Delvaux maakt enkele jaren later ook documentaires over film voor de televisie. Zo realiseert hij ondermeer een negendelige reeks over de Poolse film voor de RTBF in 1964. Hij ontmoet er niet alleen de belangrijke cineasten, maar ook de actrice Beata Tyszkiewicz, toen nog echtgenote van regisseur Andrzej Wajda, die zijn eerste vrouwelijke hoofdrol zal worden. Belangrijk detail: de camera- en geluidsman waar André Delvaux een beroep op doet, zijn respectievelijk Ghislain Cloquet en Antoine Bonfanti, twee technici met een behoorlijke staat van dienst binnen de toenmalige Nouvelle Vague in Frankrijk. Samen met de bekende Franse monteuse Suzanne Baron vormen Cloquet en Bonfanti de kern van de technische ploeg voor De man die zijn haar kort liet knippen. Samen zullen ze ook een bijdrage leveren tot de oprichting van het INSAS in 1963, de filmschool, waar Delvaux zijn hele carrière zal blijven doceren. Het INSAS zal ook voor de latere films van Delvaux een belangrijke voedingsbodem blijven, al was het maar omwille van het rijke aanbod aan stagiairs en technici waar hij een beroep op kan doen.

In 1963 krijgt Delvaux van de toenmalige BRT de opdracht om een middellange film te maken voor de televisie. De vraag komt van Jos Op De Beeck, hoofd van de filmdienst, maar de rol van Denise Delvaux, echtgenote van André, die verantwoordelijk was voor de filmprogrammatie bij de omroep, en die voordien nog op het Filmarchief had gewerkt als secretaresse van Jacques Ledoux, is verre van onbelangrijk.

De opdracht van Delvaux past in het kader van een breder opzet om meerdere werken uit de moderne Vlaamse literatuur voor het kleine scherm te bewerken. Zo worden ook Beatrijs van Dries Waterschoot, Bezette stad van Jos Jacobs, Onze-Lieve-Vrouw-der-Vissen van Frans Verstreken op de sporen gezet. André Delvaux kiest voor het boek van Johan Daisne, dat hij al sinds de lezing van 1948 in zijn hoofd meedraagt en vraagt zijn opdrachtgever om van die middellange televisiefilm een langspeelfilm te mogen maken. Het ontbrekende geld daarvoor vindt hij bij het Ministerie van Nationale Opvoeding en Cultuur. Voor een structurele ondersteuning als culturele Nederlandstalige film komt De man die zijn haar kort liet knippen een jaar te vroeg. Pas in 1964 wordt een KB van Minister van Elslande goedgekeurd en komt er een overheidsbeleid voor de subsidiëring van de Nederlandstalige culturele film.

Tenslotte de 'derde' leraar: het personage Govert Miereveld, een advocaat die inspringt voor een collega op het gerechtshof voor een bescheiden lesopdracht in een meisjesschool. Goverts verliefdheid voor de leerling Eufrazia Veenman neemt dermate obsessionele proporties aan, dat hij elk besef voor realiteit verliest. Omdat we ons als kijker in het hoofd van Miereveld bevinden, wordt realiteit ook voor de kijker een flou begrip en raken werkelijkheid en verbeelding hopeloos in elkaar verstrikt. In dat opzicht wordt de film (in het verlengde van het boek) getypeerd als een vroeg voorbeeld van het magisch realisme in de Belgische film, een genre dat nadien nog heel wat navolging zal krijgen.

In een aantal opzichten komt het magisch realisme dicht in de buurt van het expressionisme, ook al is dat in het geval van Delvaux een sterk verinnerlijkt expressionisme. Belangrijke inspiratiebron daarvoor was de traditie van het expressionisme in de Duitse film, waarvan Delvaux een uitgesproken liefhebber was. Als muzikant (Delvaux studeerde ook piano en muziekcompositie aan het Brusselse conservatorium) heeft hij in de periode 1952-1958 vaak deze films aan de piano begeleid. De filmmuziek van De man die zijn haar kort liet knippen, schrijft hij evenwel niet zelf, maar laat hij componeren door Frédéric Devreese, die net voordien de Italia-prijs had gewonnen voor zijn opera Willem van Saeftinghe. Devreese baseert zich nogal nadrukkelijk op de muziek van Weill, die toen populair was in artistiek-intellectuele middens en waarnaar in de film ook expliciet wordt verwezen - zo vernemen we aan het einde van de film van Beukelaers dat de Driestuiversopera van Pabst vertoond zal worden in het zwakzinnigengesticht. Voor nagenoeg alle films die nadien volgen, zal Delvaux een beroep blijven doen op Devreese.

Wanneer De man die zijn haar kort liet knippen eind 1965 op televisie wordt vertoond (het medium waarvoor hij oorspronkelijk werd geconcipieerd), valt de film een opmerkelijk lauw onthaal te beurt, maar na enthousiaste reacties op diverse festivals en enkele euforische kritieken in Frankrijk, draait de film acht weken in Parijs, nadien twee weken in Londen. Pas in maart 1967 verschijnt hij in eigen land op de affiche.

Dat er na De man die zijn haar kort liet knippen een nieuwe samenwerking komt tussen Daisne en Delvaux, ligt al vroeg vast. In maart 1966 wordt beslist De trein der traagheid te verfilmen. Un soir un train zal gefinancierd worden met Frans geld. Naar aanleiding van de BRT-documentaire Achter het scherm, waarin het wordingsproces van de film Les demoiselles de Rochefort uitvoerig in beeld wordt gebracht, ontmoet Delvaux de Franse producente Mag Bodard, die Delvaux' tweede en derde langspeelfilm zal produceren.

Met hun uitgesproken internationale productiestructuur vervullen de films van André Delvaux een pioniersrol binnen de Belgische context. Meer dan de meeste andere Belgische cineasten bouwt hij ook een internationaal publiek op, en sluiten zijn films aan bij een culturele context die niet is terug te voeren tot hun Vlaamse of hun Franstalige voedingsbodem. Delvaux heeft zich altijd geprofileerd als Belgisch cineast. Zijn meervoudige identiteit lag hem nauw aan het hart. Van die overtuiging legt hij onder meer getuigenis af in de lezing L'auteur dans la cité die hij kort voor zijn overlijden hield tijdens het Encuentro mundial de las artes, op 4 oktober 2002 in Valencia (Spanje).


Erik Martens

De man die zijn haar kort liet knippen archieven. Research, interviews, samenstelling, scenario, stem: Erik Martens. Geïnterviewden: André Delvaux (archiefbeelden), François Beukelaers, Patrick Duynslaegher, Frédéric Devreese, Harry Kümel, Adolphe Nysenholc, Jacqueline Pierreux, Jaco Van Dormael, Johan Van Hecke. Redactie-assistentie: Tim Van der Poel & Thomas Payot. Camera: Philippe Rohmer. Klank: Bert Hebbelinck. Montage: Dirk Houben. Sound mixage: Erik Puttaert. Productie Erik Martens m.m.v. Tim Van der Poel.

 

De man die zijn haar kort liet knippen
André Delvaux
1965 - 95 min

De man die zijn haar kort liet knippen archieven
Erik Martens
2005 - 36 min

Op de set
BRT
1965 - 7 min

 

Taal Nederlands
Ondertiteling Frans, Engels
Beeldformaat 16:9
Filmkader 1:66
Regio code PAL (region free)
Audio dolby digital 2.0
Disc type dvd 9

dvd cover
De man die zijn haar kort liet knippen15 €
dvd image
dvd image
dvd image
dvd image
dvd image
dvd image
dvd image
dvd image
dvd image
dvd image
dvd image
dvd image
dvd image
dvd image
dvd image
dvd image
dvd image
dvd image
dvd image