facebook instagram twitter
X

Votre don fait vivre le cinéma !
Uw gift brengt film tot leven!

CATALOGUS

MEEUWEN STERVEN IN DE HAVEN

Rik Kuypers, Ivo Michiels & Roland Verhavert, 1955
prijs 15 €

Gestileerde grootstadlyriek van het trio Rik Kuypers (amateurfilmer), Roland Verhavert (filmcriticus) en Ivo Michiels (schrijver en filmcriticus). Het vormbewustzijn waarvan de makers blijk gaven en de aansluiting die zij zochten bij een meer internationale gevoeligheid waren nooit gezien in de Vlaamse cinema van toen. De film speelt zich af in de havenstad Antwerpen en vertelt over de dooltocht van een gekweld personage dat alleen begrip vindt bij een weeskind en twee gedesillusioneerde vrouwen. Muziek van Jack Sels en Max Damasse en in de hoofdrollen Julien Schoenaerts, Tine Balder, Dora Van der Groen.

Regie en scenario: Rik Kuypers, Ivo Michiels, Roland Verhavert | productie: Metropool Films | fotografie van Johan Blansjaar (camera: Bob Sentroul) | montage: Raymonde Baudoux | originele muziek van Max Damasse, Jack Sels, Jos Van Der Smissen, A. Casarès | art direction: Jaak Van Luyth | decors: Emile-Georges De Meyst | geluid: André Notte.

Cast: Julien Schoenaerts ... vreemdeling | Dora van der Groen ... prostituée | Tine Balder ... schippersvrouw | Gigi ... weesmeisje | Piet Frison ... schipper | Tone Brulin ... pooier | Alice De Graef | Jenny Deheyder | Bob Kaesen | Désiré Kaesen | Eric Peter | Marcel Philippe | Paul S'Jongers | Panchita Van de Perre | Albert Van der Sanden | Miriam Verbeeck | Geneviève Wayenbergh.

De meeuwen sterven in de haven archieven
In onze dvd-reeks Kroniek van de Vlaamse film 1955-1990 bekleedt Meeuwen sterven in de haven een bijzondere positie. Al was het maar omdat het de titel is die de reeks op gang trekt, waarmee we impliciet te kennen geven dat deze film inderdaad ook die rol heeft gespeeld voor de naoorlogse Vlaamse cinema. Was er dan voor 1955 nog geen sprake van cinema in Vlaanderen? Op die vraag proberen we in de documentaire die u naast de langspeelfilm op de dvd vindt, een antwoord te geven.

De meeuwen sterven in de haven archieven gaan van start in 1945. De oorlog is voorbij, het land is een economische puinhoop. Ook op moreel en politiek vlak is de situatie troebel. Een groot gedeelte van de Vlaamse bevolking, te beginnen bij nogal wat activisten in de Vlaamse beweging, heeft tijdens de oorlog openlijk gesympathiseerd met het nazi-regime. Bij de bevrijding wordt iedereen, ook de culturele wereld, afgerekend op zijn 'oorlogsverleden'.

Jan Vanderheyden, maker van De Witte van 1934, verdwijnt na de oorlog in de gevangenis wegens economische collaboratie. Omdat Vanderheyden ongeveer de enige producent is met een regelmatige productie, valt de Vlaamse film na de oorlogsjaren nagenoeg stil. Natuurlijk niet helemaal. Er worden nog altijd documentaires gemaakt, meestal opdrachtfilms voor bedrijven, voor verenigingen of voor overheidsinstellingen. Namen als Haesaerts, Cauvin, Storck, Dekeukeleire zijn bekend tot voorbij de landsgrenzen. Daarnaast wordt op grote schaal gefilmd door amateurcineasten, die niet alleen familietaferelen vastleggen, maar soms ook kleine reportages tot halfgrote langspeelfilms maken. Vaak met hooggegrepen ambities, ook al worden die zelden waargemaakt. Het handvol meer professionele projecten, zoals Gaston Ariens Baas Ganzendonck van 1945, krijgen nauwelijks belangstelling van het publiek. Begrijpelijk, want na de oorlog wordt Vlaanderen overspoeld door een grote toevoer aan buitenlandse, vooral Amerikaanse prenten, die tijdens de laatste oorlogsjaren Europa niet zijn binnengeraakt. Het Vlaamse publiek consumeert ze met grote gulzigheid. De bioscopen worden massaal bezocht, alleen niet voor Vlaamse of Belgische langspeelfilms, want die zijn er nauwelijks.

Vanaf 1952 verandert de situatie, want mede onder invloed van de eerste economische steunmaatregel voor de Belgische film komt de Antwerpse filmklucht van Vanderheyden en Kiel opnieuw tot leven. Hun films worden (gezien het collaboratieverleden van Vanderheyden) voortaan uitgebracht onder naam van Edith Kiel. Maar precies zoals voor de oorlog trekken deze films in Antwerpen en omstreken een groot publiek, wat cineasten zoals Joris Diels en Jef Bruyninckx ertoe aanzet het voorbeeld na te volgen. Andere cineasten, zoals Verhavert, Kuypers en Michiels, daagt het uit om nieuwe paden te verkennen.

Zowel Roland Verhavert als Ivo Michiels zijn in 1955 actief in de filmjournalistiek. Verhavert is van bij het ontstaan van de televisie in België (1953) de realisator en het gezicht van het filmprogramma Première. Ivo Michiels schrijft over film in Het Handelsblad. De derde cineast van Meeuwen sterven in de haven is de amateurfilmer Rik Kuypers, kleinzoon van Hendrik Kuypers, Lieven Gevaerts kompaan van het eerste uur.

Het resultaat van hun gezamelijk avontuur is duidelijk schatplichtig aan een reeks grote voorbeelden uit de filmgeschiedenis. Bijvoorbeeld aan Jeux Interdits van René Clément, aan Odd Man Out en The Third Man van Carol Reed. Dat neemt niet weg dat de film een grote indruk maakt bij pers en publiek. Zowel de thematiek als het stilistische programma introduceren voor Vlaanderen een nieuwe, meer internationaal gerichte gevoeligheid in de bioscoop. In tal van recensies wordt Meeuwen zonder reserve onthaald als 'de eerste Vlaamse' of zelfs de 'eerste Belgische film'.

De traumatische oorlogservaring, die centraal staat in het verhaal van Meeuwen, is een terugkerend thema in het literaire werk van Ivo Michiels in de jaren vijftig. Ook nog in zijn eerste voluit experimentele roman Het afscheid, die tien jaar na Meeuwen door Verhavert zal worden verfilmd. Het existentialistische levensgevoel en de modernistische vorm worden in deze verfilming op de spits gedreven. Aan die periode komt bij Verhavert een einde in 1972. Met de film Rolande met de bles zijn de esthetische premissen van Verhavert radicaal gewijzigd. Meer daarover in de documentaire bij de volgende dvd (De loteling), waarin Verhaverts latere periode aan bod zal komen.

Erik Martens

De meeuwen sterven in de haven archieven. Research, samenstelling, scenario, stem: Erik Martens. Interviews: Michel Apers & Erik Martens. Geïnterviewden: Ivo Michiels, Roland Verhavert, Dimitri Balachoff, Jean Brismée, Paul Levie, Raoul Servais, Jaak van Luyth, Joz. Van Liempt. Redactie-assistentie: Tim Van der Poel & Thomas Payot. Camera: Philippe Rohmer. Klank: Bert Hebbelinck. Montage: Dirk Houben. Sound mixage: Erik Puttaert. Productie: Michel Apers voor het Koninklijk Belgisch Filmarchief. Deze dvd kwam tot stand in samenwerking met MMG Film & Television Production, Vintage Films en met de steun van Sabam. Filmarchief dvd's - Kroniek van de Vlaamse Film 1955-1990 is een project van het Koninklijk Filmarchief, in opdracht van de Vlaamse Gemeenschap, in co-productie met Canvas.

Extras

documentaire

· De Meeuwen sterven in de haven
archieven (39 min.)

korte films
· De luitenant
(Roland Verhavert, 1964) naar een verhaal van Hugo Claus, verfilmd in
een onopgesmukte neorealistische
stijl, met muziek van Hans-Martin Majewski.
· Oude man, wat nu?
(Roland Verhavert, 1963) over het
trieste lot van de vereenzaamde
'oude man'.

trailers
· Meeuwen sterven in de haven
· Het afscheid (1966)

Langspeelfilm 82'
Taal Nederlands, Frans
Ondertiteling Nederlands, Frans, Engels
Beeldformaat 16:9
Filmkader 1:66
Regio code PAL (region free)
Audio dolby digital 2.0
Disc type dvd 9

dvd cover
Meeuwen sterven in de haven15 €
dvd image
dvd image